Home Tổ chuyên môn Địa Thư viện chuyên môn Hướng dẫn HS tự học với sách giáo khoa địa lý 10

Hướng dẫn HS tự học với sách giáo khoa địa lý 10

Trong quá trình học tập ở nhà trường phổ thông, SGK là nguồn tri thức quan trọng, cung cấp cho HS những kiến thức, kĩ năng cơ bản, hiện đại, thiết thực và có hệ thống theo những quy định trong chương trình mỗi môn học, góp phần chủ yếu trong nhiệm vụ giáo dục đạo đức, thẫm mĩ và nhân cách cho HS. Tự học với SGK có tầm quan trọng đặc biệt, đây là kĩ năng rất cần thiết đối với HS không chỉ trong quá trình học tập ở nhà trường mà cả khi các em đã bước vào cuộc sống mới. Xã hội hiện nay rất cần những con người có năng lực, có tri thức, năng động, sáng tạo, có khả năng thích ứng cao với môi trường cạnh tranh và áp lực công việc, biết chia sẻ, hợp tác, có khả năng tự học, tự chiếm lĩnh tri thức và kinh nghiệm của loài người. Trong quá trình học tập ở nhà trường phổ thông, SGK là nguồn tri thức quan trọng, cung cấp cho HS những kiến thức, kĩ năng cơ bản, hiện đại, thiết thực và có hệ thống theo những quy định trong chương trình mỗi môn học, góp phần chủ yếu trong nhiệm vụ giáo dục đạo đức, thẫm mĩ và nhân cách cho HS. Tự học với SGK có tầm quan trọng đặc biệt, đây là kĩ năng rất cần thiết đối với HS không chỉ trong quá trình học tập ở nhà trường mà cả khi các em đã bước vào cuộc sống mới. Bài viết này hi vọng là tài liệu tham khảo bổ ích cho các em học sinh trong quá trình học tập môn Địa lý, đặc biệt là các em khối 10.
A. Phương pháp tự học với kênh chữ sách giáo khoa SGK
1. Tự học với nội dung bài mới của SGK
- Biết cách đọc SGK sẽ nâng cao giá trị trang bị tri thức của sách cho HS. Đồng thời việc đọc sách hiệu quả sẽ tăng thời gian đọc nhanh gấp 3 lần, tăng khả năng tập trung và năng lực lĩnh hội khi đọc. Từ đó các em sẽ có thời gian thư giãn, ghi chép, làm bài tập, ôn bài cũng như hoàn thành các nhiệm vụ học tập. Đọc nhanh làm tăng khả năng tập trung và tiếp thu thông tin.
- Để đọc SGK có hiệu quả, HS cần:
+ Khi đọc sách, nên dùng bút chì làm vật dẫn đường. Sử dụng bút chì làm vật dẫn qua từng đoạn văn giúp người đọc tập trung hơn vào việc đọc và điều khiển được tốc độ đọc nhanh hơn.
+Tìm hiểu những ý chính và đánh dấu những từ khóa khi đọc sách.
Ví dụ, khi đọc đoạn chế độ mưa, băng tuyết và nước ngầm ảnh hưởng tới chế độ nước sông (Bài 15. Thủy quyển. Một số nhân tố ảnh hưởng tới chế độ nước sông. Một số sông lớn trên Trái Đất), cần xác định các từ khóa là: miền khí hậu nóng, địa hình thấp ôn đới: nguồn nước mưa; vùng đất đá thấm nước; nước ngầm; miền ôn đới lạnh, núi cao: băng tan.Read more...
- Khi đọc sách, nên thường xuyên đặt ra câu hỏi: “đoạn này đề cập đến nội dung gì?”, nghĩa là phải diễn đạt ý chính của nội dung đọc được, đặt tên đề mục cho phần, đoạn đã đọc sao cho phản ánh được cốt lõi của vấn đề. Để đạt hiệu quả cao, cần lập dàn ý hay sơ đồ ghi lại thông tin đoạn vừa đọc, giúp người học nắm bài và củng cố kiến thức dễ dàng. Ví dụ, khi đọc phần ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên tới phát triển và phân bố ngành giao thông vận tải (Bài 36. mục II.1), HS lập được sơ đồ sau:



Sơ đồ các điều kiện tự nhiên ảnh hưởng tới phát triển và phân bố
ngành giao thông vận tải
+ HS nên đọc lướt qua những đề mục chính và phụ trong chương sách trước khi bắt đầu đọc từng chữ chi tiết. Việc đọc lướt qua giúp các em chuẩn bị tâm trí, nắm được bố cục và đọc hiệu quả hơn.
Yêu cầu HS một số kỹ năng sau:
- Kĩ năng xác định mục tiêu sử dụng SGK: tìm tòi, lĩnh hội kiến thức mới; mở rộng kiến thức; củng cố và rèn luyện kĩ năng,...
- Kĩ năng đọc nội dung bài học SGK: giúp HS có cái nhìn tổng quát về bài học, tự khám phá những nội dung kiến thức cơ bản và những vấn đề HS cảm thấy còn vướng mắc, chưa hiểu, trao đổi với bạn, với thầy cô để giải quyết.
- Kĩ năng trích ghi
- Kĩ năng làm việc với các sơ đồ, biểu đồ, tranh ảnh, bản đồ
- Kĩ năng tóm tắt ý chính của bài
- Kĩ năng lập dàn ý, xây dựng đề cương của bài.
2. Tự học với các câu hỏi giữa bài
Các câu hỏi giữa bài trong SGK Địa lí 10 rất phong phú (112 câu hỏi trong tổng số 42 bài), chia thành nhiều loại khác nhau: câu hỏi yêu cầu HS trình bày nội dung dựa vào kiến thức đã có trong sách; câu hỏi yêu cầu HS liên hệ thực tế để lấy dẫn chứng minh họa. Để trả lời câu hỏi nên theo trình tự các bước sau:
Bước 1: Đọc kĩ yêu cầu câu hỏi
Bước 2: Trên cơ sở yêu cầu đặt ra,  quan sát kĩ các sự vật, hiện tượng địa lí thể hiện trên kênh hình có liên quan tới câu hỏi, tiến hành làm việc với hình.
Bước 3: Quan sát hình, trình bày, giải thích, phân tích,…
Ví dụ: Dựa vào kiến thức đã học và hình 13.1, giải thích tình hình phân bố mưa ở các khu vực: xích đạo, chí tuyến, ôn đới, cực. (Bài 13. Ngưng đọng hơi nước trong khí quyển. Mưa).
Để trả lời được câu hỏi HS làm theo trình tự là:
Bước 1: Xác định rõ yêu cầu câu hỏi (dựa vào hình 13.1, kiến thức đã học, nêu và giải thích phân bố mưa ở 4 khu vực trên Trái Đất).
Bước 2: Quan sát biểu đồ phân bố lượng mưa theo vĩ độ để xác định được tình hình phân bố mưa ở các khu vực.
Bước 3: Quan sát kênh hình, nhớ lại những kiến thức đã học có liên quan, trao đổi, đưa ra câu trả lời.
+ Dạng câu hỏi giữa bài yêu cầu HS dựa vào các kiến thức đã học, vốn hiểu biết của bản thân, lấy ví dụ minh họa hoặc giải thích các sự vật, hiện tượng tự nhiên, kinh tế - xã hội. Đây là những câu hỏi dạng mở, tương đối khó, yêu cầu HS vừa nhớ lại những kiến thức đã học, hiểu biết rộng hơn kiến thức đã học, vận dụng để giải quyết những vấn đề mới. Trả lời những câu hỏi này rèn luyện cho HS các kĩ năng liên hệ với thực tiễn theo 2 chiều: lấy kiến thức thực tế để minh họa cho bài học và từ kiến thức đã học, giải thích, minh họa các hiện tượng trong thực tế
Ví dụ: Hãy nêu ví dụ minh họa về mối quan hệ giữa chế độ nước sông với chế độ mưa (Bài 15. Thủy quyển. Một số nhân tố ảnh hưởng tới chế độ nước sông. Một số sông lớn trên Trái Đất). HS cần tự ra các câu hỏi huy động vốn kiến thức thực tiễn, những kiến thức các em đã học ở lớp dưới như: Ở khu vực xích đạo, mưa lớn, mưa quanh năm thì chế độ nước sông thế nào? ở vùng nhiệt đới gió mùa, mưa tập trung vào mùa hạ, nước sông chảy như thế nào? ở Việt Nam, các con sông lớn thường có mùa lũ trùng với mùa nào trong năm? sông cạn nước vào mùa nào? Bằng những kiến thức đã học về địa lí tổ quốc, hiểu biết thực tế, HS trả lời.
3. Phương pháp tự học với các câu hỏi cuối bài
- SGK Địa lí 10 có 89 câu hỏi, các câu hỏi cuối mỗi bài học thường được thực hiện ở nhà, đòi hỏi HS phải tái hiện hoặc vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học trên lớp để trả lời. Khi tiến hành hoạt động đó, kĩ năng và kiến thức các em đã học trên lớp được củng cố vững chắc hơn.
- Câu hỏi cuối bài là một thành phần quan trọng của bài học. Trong một số trường hợp, các câu hỏi còn chứa đựng một số kiến thức địa lí cần thiết mà bài học trên lớp HS chưa được làm quen và trang bị.
* Phương pháp:
Bước 1: Xác định nội dung kiến thức bài học cần nắm, có thể lập thành sơ đồ hay dàn ý để nắm kiến thức hệ thống, logic, tính bền vững cao.
Bước 2: Đọc lại nội dung SGK, tìm các tài liệu để hiểu sâu thêm nội dung bài học hoặc tìm câu trả lời cho những vấn đề chưa hiểu thấu đáo, vấn đề khó.
Bước 3: Đọc câu hỏi cuối mỗi bài, xác định yêu cầu, vạch ra các ý để trả lời, vấn đề nào chưa hiểu hoặc vấn đề khó, đọc lại những phần nội dung SGK có liên quan hay tìm kiếm các tài liệu để tham khảo thêm. Với câu hỏi yêu cầu lấy dẫn chứng thực tế, HS phải huy động vốn kiến thức thực tế. Mặt khác, trong quá trình trả lời câu hỏi cuối bài, HS nên trao đổi ý kiến với bạn cùng nhóm, bạn bè để có câu trả lời tốt nhất.
Ví dụ minh họa
- Câu hỏi củng cố kiến thức đã học: em hãy nêu những nguyên nhân làm thay đổi khí áp (Bài 12. Sự phân bố khí áp. Một số loại gió chính, câu 1). Dạng câu hỏi yêu cầu HS trình bày kiến thức, HS trả lời câu hỏi vào vở bài tập hoặc sử dụng chúng để ôn tập, củng cố kiến thức đã học. Để HS tự học với các câu hỏi này, trước khi trả lời các em xem lại toàn bộ nội dung kiến thức bài học cần nắm, sau đó xác định yêu cầu câu hỏi để trả lời.
4. Phương pháp tự học với các bài thực hành
+ Bài  tập yêu cầu HS vẽ biểu đồ, nhận xét
Bước 1: Xác định yêu cầu của bài vẽ loại biểu đồ gì.
Bước 2: Quan sát bảng số liệu, tiến hành xử lí số liệu (nếu cần thiết).
Bước 3: Vẽ biểu đồ.
Bước 4: Hoàn thiện biểu đồ
Bước 5: Nhận xét, giải thích.
Ví dụ. Bài tập 2 (Bài 26. Cơ cấu nền kinh tế), cho bảng số liệu cơ cấu ngành kinh tế của các nhóm nước, năm 2004. Yêu cầu: a) vẽ bốn biểu đồ (hình tròn) thể hiện cơ cấu ngành trong GDP. b) Nhận xét về cơ cấu ngành kinh tế của các nhóm nước.
Bước 1: HS xác định yêu cầu của bài tập: vẽ biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu ngành trong GDP của các khu vực, nhận xét.
Bước 2: Để vẽ được biểu đồ cơ cấu, HS phải xử lí số liệu tuyệt đối sang số liệu tương đối (%), GV hướng dẫn tính số liệu ở các nước thu nhập thấp: Tổng GDP = 100% (1253,0 tỉ USD), % Nông lâm ngư nghiệp =   x 100% = 23%, tương tự cách tính như trên, HS hoàn thành ở nhà.
Bước 3: Vẽ biểu đồ
Bước 4: Nhận xét

+ Bài tập yêu cầu HS vẽ biểu đồ thích hợp
Dạng bài tập yêu cầu HS vẽ biểu đồ mà không nêu rõ loại nào, thì c HS chọn biểuần đồ thích hợp bằng cách lưu ý chức năng của các loại biểu đồ, thông thường:
- Biểu đồ tròn, cột chồng, miền có ưu thế trong thể hiện cơ cấu, cùng số liệu tương đối qua các năm về một đối tượng địa lí, nếu ít năm (2 – 3 năm) nên dùng biểu đồ cột chồng, nhiều năm (5 - 7 năm), vẽ biểu đồ miền có tính trực quan cao.
-  Biểu đồ đường có ưu thế thể hiện tốc độ phát triển theo thời gian của đối tượng địa lí.
- Biểu đồ cột thể hiện tốt về diện tích, số lượng, sản lượng, giá trị sản xuất với số lượng tuyệt đối.
+ Bài tập yêu cầu HS tính toán dựa trên các dữ liệu đã cho
Dạng bài tập tính toán trong SGK Địa lí 10: tính ngày, giờ ở các địa điểm; tính dân số qua các năm; tính cự li vận chuyển trung bình; tính giá trị xuất khẩu bình quân,…Với các bài tập đó, cuối mỗi bài học, HS cần đọc kĩ yêu cầu, quan sát bảng số liệu, để đưa ra cách tính.
Ví dụ. bài tập 1 (Bài 22. Dân số và sự gia tăng dân số), giả sử tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên của Ấn Độ là 2% và không thay đổi trong thời kì 1995 – 2000. Hãy trình bày cách tính và điền kết quả vào bảng số liệu dân số của Ấn Độ.
Dân số Ấn Độ qua một số năm

Năm    1995    1997    1998    1999    2000
Dân số (triệu người)    ?    ?    975    ?    ?
Để tính được số dân của năm sau phải căn cứ số dân năm trước và gia tăng tự nhiên, công thức tính: dân số năm 1999 = dân số năm 1998 + dân số năm 1998 x gia tăng tự nhiên, từ đó tính được số liệu dân số các năm khác. Trên cơ sở công thức đó, HS về nhà làm bài tập.
B. Tự học với kênh hình sách giáo khoa
1. Kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 10
Số lượng kênh hình trong SGK Địa lí 10 hiện nay đã tăng lên rất nhiều, trung bình có khoảng 4,2 kênh hình trong một bài học, với nhiều loại như: sơ đồ, lược đồ, bản đồ, biểu đồ, bảng kiến thức, tranh ảnh.
Khi HS tự học thì kênh hình có chức năng cơ bản là nguồn tri thức cần phải khai thác. Vì thế, khi sử dụng kênh hình HS cần chủ động phát hiện nguồn tri thức tiềm ẩn trong kênh hình. GV là người tổ chức, điều khiển, hướng dẫn HS tự lực khai thác tri thức ở kênh hình.
2. Phương pháp tự học với kênh hình sách giáo khoa:
Đa số các lược đồ, sơ đồ, bảng số liệu thống kê,…trong SGK Địa lí 10 đều kèm theo các câu hỏi hướng dẫn HS quan sát, phân tích, rút ra các nhận xét cần thiết. Các câu hỏi gắn với hình trong SGK có tính chất yêu cầu, kích thích, gợi ý cho HS, Vì có tính chọn lọc, có mục đích rõ ràng nên các câu hỏi này luôn có tính định hướng. HS có thể cùng tự học với nhau thông qua tổ chức trò chơi:
Đối với một số hình trong SGK Địa lí 10, HS có thể tự  tổ chức các trò chơi địa lí để nắm và vận dụng kiến thức vững chắc, rèn luyện một số kĩ năng. Để tự học với kênh hình SGK thông qua các trò chơi địa lí, có thể tự tổ chức theo nhóm, cá nhân hoặc toàn lớp với các bước như sau:
Bước 1: Chọn quản trò có khả năng học tốt môn Địa lý. Chia lớp thành các nhóm lớn, mỗi nhóm có 3 – 5 thành viên tham gia trò chơi. Quản trò công bố luật chơi, cách chơi, hình thức khen thưởng nhằm khuyến khích toàn thể các bạn tham gia nhiệt tình. Đồng thời, yêu cầu chuẩn bị một số phương tiện phục vụ cho trò chơi: bảng trắng, bút lông,…
Bước 2: Quản trò tổ chức trò chơi, các nhóm thi đua trả lời nhanh và chính xác, nhóm nào trả lời nhanh, chính xác thì có số điểm cao hơn.
* Ví dụ: Tổ chức trò chơi khi tự học bài . Vũ Trụ. Hệ Mặt Trời và Trái Đất. Hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất.
Bước 1: Chia lớp thành 4 nhóm, các nhóm cử đại diện tham gia chơi, hướng dẫn cách chơi, yêu cầu tham gia nhiệt tình.
Bước 2: Tổ chức trò chơi
Quan sát hình 5.3 – Các múi giờ trên Trái Đất (Bài 5. Vũ Trụ. Hệ Mặt Trời và Trái Đất. Hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất). Có thể phóng to hình 5.3 SGK treo lên bảng để cả lớp quan sát. Hãy tính ngày, giờ của một số địa điểm sau. Quản trò lần lượt đọc các địa điểm để từng HS trong mỗi nhóm lần lượt viết câu trả lời. Câu hỏi là: Cùng thời điểm Việt Nam là 17 giờ ngày 2/3/2010, các địa điểm Oasinton, Luân Đôn, Tôkyô, Bắc Kinh,… đang là mấy giờ, ngày nào? HS các nhóm trao đổi trong vòng 1 phút, HS trong nhóm chỉ được trả lời 1 lần. Quản trò yêu cầu thư kí tổng hợp điểm các nhóm, mỗi câu trả lời đúng được 10 điểm, đúng một nửa được 5 điểm. Có thể mời GV tham gia để cố vấn và có kết luận chính xác nhất.
Chúc các em học tốt và đạt kết quả cao.

Nguyễn Thị Như Trang – GV Địa lý.

 

Add comment

Vui lòng viết bình luận bằng tiếng Việt, có dấu


Security code
Refresh

Đăng Nhập

Thăm dò ý kiến

Bạn biết đến Website này qua nguồn thông tin nào?
 

  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh
  • Hình ảnh

Bài được quan tâm